Wanneer je begint aan een pilotenopleiding en de eerste fases succesvol doorloopt, krijg je al snel het gevoel dat je het vliegen begint te begrijpen. Je leert manoeuvres uitvoeren, navigeren en ontwikkelt vertrouwen in jezelf en het vliegtuig. Maar zodra je de overstap maakt naar IFR (Instrument Flight Rules), voelt het alsof je opnieuw moet leren vliegen.

In deze blog neem ik je mee in mijn eerste ervaringen met IFR-training — een fase die technisch, mentaal en persoonlijk een compleet nieuwe uitdaging vormt.

Van VFR naar IFR: een nieuwe wereld

IFR vliegen is totaal anders dan VFR. Waar je tijdens VFR grotendeels vertrouwt op visuele referenties buiten het vliegtuig, draait IFR om procedures, precisie en vertrouwen op je instrumenten.

Voordat ik überhaupt de simulator instapte, kregen we al een grote hoeveelheid documentatie toegestuurd die we moesten kennen. Denk aan Standard Operating Procedures (SOP’s), flight profiles, radionavigatieprocedures zoals holdings en wind correction angles, en het analyseren van approach charts.

Een approach is niet simpelweg een landing inzetten. Je moet vooraf nadenken over mogelijke valkuilen: op welke hoogte moet je zijn, hoe ziet het terrein eruit, wat gebeurt er bij een go-around, en wanneer moet je welke bocht maken? Dit alles kan in het begin behoorlijk overweldigend aanvoelen.

Waar je aan het eind van de VFR-fase misschien denkt dat je al goed kunt vliegen, zet IFR dat beeld weer volledig op scherp.

Continu crosschecken — vertrouwen op instrumenten

Een van de grootste verschillen met eerdere fases is de constante instrument scanning. Vaak vlieg je in IMC (Instrument Meteorological Conditions), zonder visuele referentiepunten buiten. Je bent volledig aangewezen op je instrumenten.

Dat betekent niet alleen kijken naar de instrumenten, maar ze ook écht begrijpen. Wat vertellen ze je? Hoe interpreteer je kleine afwijkingen? Hoe reageer je voordat een kleine fout een grote afwijking wordt?

Hier komt de theorie opnieuw tot leven. IFR laat zien dat theorie geen losstaand onderdeel is, maar een essentieel fundament voor veilig vliegen.

Multitasking onder hoge workload

De mentale uitdaging wordt pas echt duidelijk wanneer alles tegelijk gebeurt. Stel je voor: je bent in een descent voor een 2D-approach, je checkt en corrigeert je flightpath ten opzichte van de approach chart, je managed je power en daarmee je snelheid, ondertussen blijf je instrumenten scannen, en vervolgens vraagt ATC wat je intenties zijn na je approach.

Multitasken tijdens hoge workload-momenten is intens. Situational awareness — het vermogen om het grotere plaatje te blijven zien — wordt cruciaal. Je moet constant twee tot drie stappen vóór het vliegtuig denken. En dat is iets wat je niet automatisch kunt; het ontwikkelt zich met ervaring.

IFR-communicatie met ATC

Radio communicatie tijdens IFR voelt anders dan tijdens VFR. Het tempo ligt vaak hoger en de communicatie is formeler en preciezer.

Een IFR departure clearance kan bijvoorbeeld meerdere elementen bevatten: een specifieke Standard Instrument Departure (SID), een toegewezen hoogte, transition altitude, QNH en een squawk code. In je readback moet alles correct terugkomen.

In het begin kan dit overweldigend voelen, vooral wanneer je tegelijkertijd het vliegtuig moet blijven vliegen. Met oefening merk je echter dat structuur en voorbereiding het verschil maken.

Precisie en procedures

IFR betekent gecontroleerd vliegen volgens duidelijke procedures en clearances. Die precisie vraagt discipline en focus. Het gaat niet alleen om het uitvoeren van manoeuvres, maar om het exact volgen van instructies binnen een gecontroleerde omgeving.

Dit kan soms uitdagend zijn, maar zorgt tegelijkertijd voor een sterke professionele basis.

Het belang van voorbereiding

Als ik één advies mag geven aan toekomstige IFR-studenten: wees voorbereid. Ken je procedures, begrijp de theorie en neem de tijd om approach charts en flight profiles goed te bestuderen.

Een goede voorbereiding voorkomt frustratie — voor jezelf én voor je instructeur — en zorgt ervoor dat je meer uit elke trainingssessie haalt.

Een eerste kleine overwinning

Simulatortraining kan in het begin overweldigend zijn. Maar na verloop van tijd vallen puzzelstukjes op hun plek. Dat merkte ik vooral toen ik mijn eerste echte IFR-vlucht uitvoerde.

Hoewel ik vooraf behoorlijk zenuwachtig was, voelde alles tijdens de vlucht logisch mede doordat ik goed voorbereid was. Het moment waarop je merkt dat procedures op z’n plek beginnen te vallen, voelt dat als een kleine maar betekenisvolle overwinning — iets wat ik mezelf enkele maanden eerder nog niet zag doen.

Opnieuw leren vliegen

IFR vliegen voelt niet letterlijk als opnieuw beginnen, maar wel als een compleet nieuwe laag toevoegen aan je vaardigheden. Het vraagt precisie, discipline en een andere manier van denken.

Juist daarom is deze fase zo waardevol. Het laat zien dat piloot worden niet draait om één vaardigheid, maar om voortdurende ontwikkeling. En misschien is dat wel de mooiste les tot nu toe.